• Strona glówna >
• Produkty i produkcja >
• Produkty z amerykanskiego drewna lisciastego >
• Forniry z amerykanskiego drewna lisciastego

Forniry z amerykanskiego drewna lisciastego

Rozdzial ten zawiera informacje o: przemysle produkcji forniru z amerykanskiego drewna lisciastego – wytwarzaniu, dostepnosci gatunków drewna, klasyfikacji eksportowej i o wszystkch waznych organizacjach w USA.

Forniry sa jednolicie cienkimi platami drewna, otrzymywanymi przez obwodowe skrawanie drewna okraglego (logs) lub przez skrawanie plaskie uplastycznionych  klód (flitches).

PRZEMYSL PRODUKCJI FORNIRU
Przemysl produkcji forniru ma za soba dlugi, techniczny rozwój, który obecnie umozliwia wytwarzanie wysokiej jakosci, plasko skrawnych i luszczonych fornirów do mebli, paneli, drzwi i plyt stolarskich.

W USA znajduje sie okolo 35 fabryk do produkcji plaskoskrawnych fornirów, wyposazonych lacznie w prawie 100 maszyn skrawalniczych i 32 maszyn Staylog. Ponadto dodatkowych 35 zakladów eksploatuje wiele strug do forniru i okolo 50 luszczarkek forniru. Calkowita produkcja plaskoskrawnych fornirów wynosi 669 Mio m2. Z tego eksportuje sie 354 Mio m2. Odpowiada to 53 procentowej czesci produkcji.


PRODUKCJA FORNIRU

Metody wytwarzania fornirów
Dla osiagniecia odmiennych efektów, stosowane sa rózne metody skrawania nozem. Drewno okragle z okreslonego gatunku, poddane róznym metodom skrawania, daje fornir o róznym wygladzie.

Skrawanie obwodowe
Przy skrawaniu obwodowym (rotary cut) srodek (rdzen) klody zostaje zamocowany na skrawarce obwodowej (luszczarce), która porusza sie w przeciwnym kierunku do noza, tak jakby rozwijala sie rolka papieru.

Dzieki tej metodzie otrzymujemy powtarzajacy sie rysunek drewna.

Forniry luszczone wykazuja wystarczajaca szerokosc (nielaczonych) arkuszy na produkty plytowe.

Skrawanie plaskie
Ciecia styczne (flat cut, flat sliced, crown cut lub crown sliced) sa synonimami, które sa róznie uzywane w zaleznosci od regionu.

Rozlupana przez srodek klode (flitch), strona rdzeniowa mocno przymocowuje sie do stolu skrawarki plaskiej. Skrawanie nastepuje równolegle do krawedzi klody przez co uzyskuje sie okleine o typowej strukturze (okleina warstwowa lub kwiecista, w USA: cathedral lub heart figure). Podzial okleiny warstwowej (Dosse) do plata ze struktura do fornirowania jest okolo 60:40 procent. Szerokosc forniru zalezy z srednicy dluzycy i gatunku drwena. Fornir z debu moze osiagac szerokosc nawet ponad 410 mm. Uzgodnienia dokladnych srednic dluzycy powinny byc ustalone miedzy kupujacym i sprzedajacym. Sposród wszystkich metod skrawania, dzieki skrawaniu plaskiemu osiaga sie najszersze forniry, poniewaz drewno okragle przeciete jest tylko na dwie polowy (Flitches). Przy innych metodach, klody okleinowe sa przeciete przed skrawaniem nozowym na wiele czesci.

Skrawanie cwiartkowe
Najpierw kloda forniru (okleiny) podzielona zostaje na cztery czesci (cwiartki).
Pózniej pojedyncze czesci zostaja zamocowane na stole skrawalniczym i sloje roczne odcinane sa przez nóz zamocowany pod katem prostym, dzieki czemu otrzymuje sie platy forniru, proste u niektórych gatunków drewna, u innych z ozywiona barwa. Szerokosc forniru przy skrawaniu cwiartkowym jest mniejsza niz przy skrawaniu plaskim. W zaleznosci od srednicy dluzycy, przecietna szerokosc wynosi ponizej 200 mm. Ta metoda wytwarzane sa na przyklad debowe okleiny blyszczowe (flake).

Skrawanie typu „Staylog“
Fornir jest wytwarzany w luszczarce z pomoca dodatkowej belki dociskowej (Staylog), przez skrawanie obwodowe klody.

Osiagamy przez to okleine, która wyglada prawie jak plasko skrawane forniry. Budowa jest jednak troche oddzielnie rozciagnieta, tzn. forniry wypadaja szerzej jak przy skrawaniu plaskim.

Ciecie promieniowe
Forniry ciecia promieniowego sa wytwarzane z róznych gatunków drewna debu.
Dluzyca zostaje podzielona na cztery czesci. Dluzyca przy skrawaniu zostaje czesto zmiennie mocowana, aby zawsze znajdowac sie pod katem okolo 15° od pozycji ciecia. Pozycje ta stosuje sie przy wytwarzaniu okleiny pasiastej. W ten sposób unika sie powstania okleiny blyszczowej (flake). Szerokosc tak wytworzonej okleiny jest mniejsza, niz przy cieciu plaskim. W zaleznosci od srednicy dluzycy, przecietna szerokosc lezy ponizej 200mm.

Skrawanie podluzne
Zwykla deska drewniana zostaje plasko przeciagnieta przez staly nóz.
Przy tym plat forniru zostaje strugany od spodu deski. Szerokosc i rysunek forniru sa zalezne od szerokosci i rysunku drewna deski.

Grubosci forniru i wilgotnosc drewna
Kazda dluzyca forniru moze zostac obrobiona do kazdej grubosci.
W praktyce amerykanski przemysl pracuje tylko z dwoma grubosciami. Opisane jest to w dobrowolnym porozumieniu do produkcji dekoracyjnych fornirów (Industry Standard DFV-1 1995). Wiekszosc gatunków drewna obrabiane sa dla amerykanskiego rynku wewnetrznego w 0,65 mm grubosci, dla eksportu w 0,55 mm. Wyjatkiem jest obróbka Cherry i Walnut okleiny, które sa obrabiane w 0,5 mm grubosci. Wszystkie zlecenia, które odbiegaja od przepisów standartowych, powinny zostac uzgodnione odrebnie pomiedzy kupujacym a sprzedajacym. Specjalne naciecia sa mozliwe, na przyklad do wytwarzania wielowarstwowego parkietu prefabrykowanego struga sie 1,2 mm grube okleiny.

Okleiny plaskoskrawne lub luszczone przechodza po produkcji do suszarki przelotowej. Predkosc suszenia zalezy przy tym od gatunku drewna i grubosci okleiny. Standartowa zawartosc wilgoci dla oklein eksportowych lezy pomiedzy 12 do 16%.

Uwzglednia ona naturalne osuszanie podczas transportu. Wiekszosc okleiniarni pozostawiaja forniry na pare dni w ich zakladach, zanim odbywa sie ich dalsze przetwarzanie. Poniewaz wilgotnosc równowazna w USA i na rynkach eksportowych, jak na przyklad w Europie, nie zawsze jest taka sama, opóznienie to pozwala fornirowi naturalne sesonowanie w nowym otoczeniu.

Klasyfikacja fornirów
Dla fornirów nie ma ogólnych regul klasyfikacji.

Forniry nie sa sprzedawane na wolnym rynku jako towary masowe, lecz wedlug okreslonych wymagan klienta. Forniry odbierane sa przy osobistych ogledzinach lub istnieja wyrazne porozumienia klasyfikacji jakosciowej miedzy kupujacym, a sprzedajacym. Dlugosc, szerokosc, grubosc, ilosc i inne czynniki, które wplywaja na wykorzystanie i cene, sa podstawa dla tych umów.

Dlugosc dluzyc decyduje, czy producent moze sprzedawac forniry dla mebli, drzwi, paneli lub do zabudowy wnetrz. Szerokosc wplywa na ostateczne przeznaczenie.

Minimalna szerokosc dla oklein wynosi 90 lub 100 mm.

Drzwi i panele
Najwyzsza jakosc dla stolarki i prac wykonczenia wnetrz dla drzwi i paneli wymaga minimalnej dlugosci 2,10 m dla drzwi oraz 2,50 m dla paneli.
W ramach typowej klasyfikacji paneli i drzwi istnieja przejsciowe klasyfikacje jakosciowe, które wytworzone sa na podstawie koloru i wymaganej struktury.

Meble
W klasyfikacji mebli dlugosc nie jest tak istotna.

Zazwyczaj sa to dlugosci w zakresie od 0,45 m do 2,00 m.

Istnieje mniej ograniczen naturalnych wlasciwosci takich jak kolor i wzrost wlókna.

Luzne forniry 
Pojecie "luzne forniry" lub "falling bundle" odnosi sie do palety lub nagromadzenia fornirów, które skladaja sie z pojedynczej przesylki lub grupowanej warstwy.

To grupowanie jakosci moze zawierac szeroka game kolorów, cech i zmian uslojenia drewna.

Cena fornirów wykonanych z drewna lisciastego zalezy od dostepnosci w lesie i popytu na rynku. Decydujaca role przy okreslaniu ceny, odgrywaja dodatkowo wymiary i jakosc. Tylko niewielki procent drewna okraglego z lasu wydaje najlepsze forniry pod wzgledem dlugosci, szerokosci i naturalnych cech. Szczególne specyfikacje i zyczenia dotyczace tych parametrow wplywaja równiez na cene forniru.

Przygotowanie i opakowanie fornirów przeznaczonych na eksport

Do róznych grubosci forniru przeznaczonego na eksport dochodzi równiez to, iz forniry eksportowe sa innaczej przygotowane, jak forniry przeznaczone na rynek USA.

Forniry przeznaczone na eksport sa dodatkowo przyciete i wiazane ("clipped and bundled" lub "export prepared"). Krawedzie i konce forniru zostaja obrzynane nozycami udarowymi i arkusze forniru pakowane sa razem w paczki. Ten dodatkowy naklad polepsza przygotowanie i ulatwia ocene jakosci.
Forniry przeznaczone na rynek wewnetrzny pozostaja nieobrzynane.

Liczba arkuszy forniru przypadajacych na paczke zalezy od grubosci forniru.
Stardartowo na jedna paczke przypada 24 lub 32 arkuszy wiekszosci gatunków drewna o grubosci (0,4 -0,6 mm). Paczki arkuszy forniru pochodzace z jednej dluzycy sa przewaznie razem pakowane i sprzedawane.

Zdarza sie jednak, ze dla okreslonych klientów, sa one posortowane wedlug innych kryterii i sa pakowane razem z okeina z innych dluzyc.

DOSTEPNOSC DLA EKSPORTU
Wiekszosc stosowanego amerykanskiego drewna lisciastego moze byc skrawane lub luszczone. W zwiazku z tym dostepnosc w duzej mierze zalezy od popytu. Ponizsza tabela zawiera informacje na temat dostepnosci fornirów z najczesciej uzywanego amerykanskiego drewna lisciastego.


Inne dostepne gatunki drewna    
U niektórych gatunków drewna zdazaja sie okazyjne dluzyce, wykazujace wlasciwosci strukturalne, które sa widoczne po specjalnych metodach obróbki. Przykladami takich nietypowych oklein z niezwyklymi rysunkami drewna, sa uslojenia Walnut i Oak, „plomienny“ Maple i Aspen, „ptasie oczko“ -Maple, Vavona (Redwood-uslojenie) i Madrona. Dostepnosc tych specjalnych fornirów jest ograniczona, poniewaz tylko niewielka czesci przerabianych dluzyc wykazuje wymagana strukture wlókna.

Dystrybucja eksportu
Amerykanscy eksporterzy forniru sprzedaja swoje produkty na rynkach eksportowych, za posrednictwem wyspecjalizowanych importerów i handlarzy. Firmy te posiadaja w magazynie najbardziej popularne sortymenty forniru. Sprzedaz nastepuje po obejrzeniu i odbiorze towaru.
 
Znaczne ilosci fornirów, wykonanych z drewna lisciastego, sprzedawanych jest dla producentów plyt, którzy kleja forniry na rózne materialy drewniane MDF (plyty pilsniowe sredniej gestosci) lub plyty wiórowe. Gotowe plyty rozprowadzane sa, jako panele dekoracyjne, dla przetwórcy i konsumenta. Zgodnie z amerykanska terminologia, produkty te nazywa sie pod ogólnym pojeciem jako sklejka lisciasta.